Najlepsze gry paragrafowe: od klasyków po historie na telefon
Gry paragrafowe mają za sobą ponad czterdzieści lat historii: od amerykańskich książeczek dla młodzieży, przez kultowe serie z kostkami i kartą postaci, po interaktywne historie na telefon. Zebraliśmy tytuły, które warto znać – zarówno klasyki, od których wszystko się zaczęło, jak i współczesne gry paragrafowe dla tych, którzy dopiero zaczynają.
Jak wybraliśmy
To nie jest ranking z punktami. Wybraliśmy tytuły, które zdefiniowały gatunek albo dobrze pokazują, czym dziś jest gra paragrafowa. Przy każdym podpowiadamy, dla kogo jest i czego się spodziewać: czy wystarczy czytać i wybierać, czy trzeba rzucać kostką i prowadzić kartę postaci.
Klasyki, od których wszystko się zaczęło
1. Choose Your Own Adventure
Amerykańska seria, której pierwszy tom ukazał się w 1979 roku, spopularyzowała samą ideę książki z wyborami. Bez kostek i zasad: czytasz, wybierasz stronę i sprawdzasz, dokąd prowadzi decyzja. Krótkie przygody z wieloma zakończeniami to wciąż dobry wzór dla początkujących czytelników i autorów.
Dla kogo: na pierwszy kontakt z gatunkiem, także dla młodszych czytelników. Więcej propozycji dla dzieci znajdziesz w poradniku gry paragrafowe dla dzieci.
2. Fighting Fantasy – „Czarnoksiężnik z Ognistej Góry”
W 1982 roku Steve Jackson i Ian Livingstone wydali „The Warlock of Firetop Mountain” i połączyli wybory z elementami gier fabularnych: kostkami, punktami życia, ekwipunkiem i walką. Tak powstał wzór, który wielu czytelników do dziś kojarzy z grą paragrafową. Pierwszy tom ukazał się także po polsku jako „Czarnoksiężnik z Ognistej Góry”.
Dla kogo: dla tych, którzy lubią rzucić kostką i poczuć ryzyko porażki.
3. Samotny Wilk (Lone Wolf) Joe Devera
Seria rozpoczęta w 1984 roku to jedna długa saga: bohater, ostatni z rycerzy Kai, zdobywa nowe umiejętności i przenosi je z tomu na tom. Cykl liczy 28 tomów, a w Polsce ukazują się jego nowe wydania, m.in. „Ucieczka z mroku”. Doczekał się też adaptacji na telefon.
Dla kogo: dla fanów fantasy, którzy chcą długiej przygody z rozwojem postaci.
4. Wehikuł Czasu
Seria przygód z podróżami w czasie, którą wielu polskich czytelników pamięta z przełomu lat 80. i 90. Zamiast walki liczy się wiedza i spostrzegawczość: odwiedzasz epoki historyczne i musisz wykonać misję, nie zmieniając biegu dziejów.
Dla kogo: dla lubiących historię i zagadki bardziej niż walkę.
Polskie gry paragrafowe
5. „Dreszcz” Jacka Ciesielskiego
Jacek Ciesielski już w połowie lat 80. publikował w tygodniku „Razem” tak zwane fantasolo, a jego „Dreszcz” z 1987 roku stał się jedną z najbardziej znanych polskich gier paragrafowych. Był później wielokrotnie przedrukowywany, m.in. w magazynie „Ultima”, a dziś można go przeczytać także w wersji online.
Dla kogo: dla nostalgików i ciekawych, jak zaczynał się gatunek w Polsce.
6. Gry Beniamina Muszyńskiego
Beniamin Muszyński to jeden z najbardziej aktywnych polskich autorów gier paragrafowych, wydawanych przez Wydawnictwo Wielokrotnego Wyboru. Jego „Afrykański świt” doczekał się wersji na telefon w Google Play – to dobry przykład, jak klasyczna paragrafówka przechodzi z papieru do aplikacji.
Dla kogo: dla tych, którzy chcą poznać współczesną polską scenę gier paragrafowych.
Współczesne gry paragrafowe
7. Choose Cthulhu
Hiszpańska seria, w której każdy tom przenosi czytelnika do jednego z opowiadań H.P. Lovecrafta. Po polsku ukazuje się nakładem wydawnictwa Black Monk. To dopracowane, klimatyczne wydania, w których jest mniej ścieżek niż w klasycznych grach, za to więcej grozy i nastroju.
Dla kogo: dla fanów horroru i literatury grozy.
Lubisz interaktywny horror? Zajrzyj też do historii Nie odpowiadaj i Kroniki Anzhelma.
Gry paragrafowe na telefon
Telefon rozwiązuje to, co w papierowych grach paragrafowych bywało uciążliwe: kartkowanie, gubienie miejsca i notatki na marginesie. Aplikacja sama przenosi Cię do właściwej sceny, zapisuje postęp i pozwala wrócić na początek jednym dotknięciem. Od 2013 roku na telefony trafiają zarówno adaptacje klasycznych serii, jak i zupełnie nowe historie.
8. LiteRPG Original – interaktywne książki po polsku
W aplikacji LiteRPG czytasz historie napisane z myślą o telefonie: krótkie sceny, wybory odsłaniane na końcu i wiele zakończeń. Na start:
- Czerwony Deszcz – interaktywny kryminał noir z 6 zakończeniami, dobry na pierwszą grę.
- Nie odpowiadaj – horror science fiction na lodowej stacji, aż 15 zakończeń.
- Piaski przeszłości – postapokaliptyczna przygoda z 7 zakończeniami na ponad dwie godziny lektury.
- Kroniki Anzhelma – mroczne dark fantasy z 3 trudnymi zakończeniami.
Wszystkie historie czytasz za darmo, a w aplikacji możesz też napisać własną grę paragrafową bez programowania.
Zestawienie: co dla kogo
| Tytuł | Rodzaj | Kostki i karta postaci | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Choose Your Own Adventure | klasyka, książka | nie | na pierwszy raz, młodsi czytelnicy |
| Fighting Fantasy | klasyka, książka | tak | fani przygody i ryzyka |
| Samotny Wilk | saga, książki | tak | fani długiej fantasy |
| Wehikuł Czasu | klasyka, książka | nie | miłośnicy historii |
| Dreszcz | polska klasyka | tak | nostalgicy |
| Choose Cthulhu | współczesna, książka | tak | fani grozy |
| LiteRPG Original | aplikacja na telefon | nie | czytelnicy w drodze, początkujący |
Od czego zacząć
- Zacznij od krótkiej historii. Gra na godzinę lub dwie pozwoli szybko dojść do zakończenia i zobaczyć, jak zmienia się fabuła przy innym wyborze.
- Wybierz gatunek, który lubisz. Kryminał, horror czy fantasy – gra paragrafowa sprawdza się wszędzie tam, gdzie liczą się decyzje pod presją.
- Nie bój się porażki. W grach paragrafowych przegrana to część zabawy. Wróć na początek i sprawdź inną ścieżkę.
- Zdecyduj: kostki czy sama fabuła. Jeśli wolisz po prostu czytać i wybierać, sięgnij po interaktywne książki bez mechaniki.
Więcej o samym gatunku przeczytasz w poradniku gry paragrafowe na telefon: czym są i jak grać.
Najczęstsze pytania o najlepsze gry paragrafowe
Jaka gra paragrafowa jest najlepsza na początek?
Na start wybierz krótką historię bez rozbudowanej mechaniki, którą skończysz w godzinę lub dwie. Dobrze sprawdzają się klasyczne przygody w stylu Choose Your Own Adventure albo interaktywne książki na telefon, w których aplikacja sama pilnuje, gdzie jesteś.
Jaka była pierwsza polska gra paragrafowa?
Za prekursora gatunku w Polsce uważa się Jacka Ciesielskiego, który w połowie lat 80. publikował w tygodniku „Razem” tak zwane fantasolo. Jego „Dreszcz” z 1987 roku to jedna z najbardziej znanych polskich gier paragrafowych.
Czym różni się Fighting Fantasy od Samotnego Wilka?
Obie serie łączą fabułę z prostymi zasadami gry: kostkami lub tabelą losową, kartą postaci i walką. Fighting Fantasy to osobne przygody różnych autorów, a Samotny Wilk Joe Devera to jedna długa saga, w której bohater rozwija się z tomu na tom.
Czy w gry paragrafowe można grać na telefonie?
Tak. W aplikacjach z interaktywnymi książkami, takich jak LiteRPG, wybierasz jedną z opcji na końcu sceny, a aplikacja sama przenosi Cię dalej i zapisuje postęp. Nie potrzebujesz kartki, ołówka ani kostek.